จัดแสดงข้อมูลทางประวัติศาสตร์และโบราณคดี อาทิ โบราณวัตถุที่เกิด
จากภูมิปัญญาของคนในท้องถิ่น และโบราณวัตถุที่แสดงถึงการติดต่อระหว่างคน
พื้นเมืองภาคใต้กับกลุ่มชนภายนอก เช่น จีน อินเดีย มลายู อาหรับ และกลุ่ม
ประเทศทางตะวันตก
นอกจากนี้ยังจัดแสดงเกี่ยวกับศูนย์กลางวัฒนธรรมอาณาจักรโบราณ ภาคใต้ ได้แก่ อาณาจักรตามพรลิงค์ ที่จังหวัดนครศรีธรรมราช อาณาจักรลังกา สุกะ ที่จังหวัดปัตตานี - ยะลา อาณาจักรศรีวิชัย ที่จังหวัดสุราษฎร์ธานี และสทิง ปุระ-พัทลุง ที่บริเวณลุ่มทะเลสาบสงขลา ตลอดจนจัดแสดงเรื่องราวของชนกลุ่ม น้อยในภาคใต้ ได้แก่ ชาวเล และชาวเซมัง หรือที่นิยมเรียกว่า ซาไก
ผู้คนสมัยก่อนประวัติศาสตร์ในภาคใต้
ผู้คนสมัยก่อนประวัติศาสตร์ในภาคใต้ที่ปรากฏหลักฐาน คือ ชนชาวถ้ำ และชนชาวน้ำ แหล่งโบราณคดีซึ่งเป็นแหล่งสำรวจ และขุดค้นรวม 66 แหล่ง มีแหล่งที่เป็นถ้ำ 52 แหล่ง และที่ราบ 14 แหล่ง
วัฒนธรรมภาคใต้สมัยก่อนประวัติศาสตร์
ชนชาวใต้สั่งสมวัฒนธรรมขึ้นเมื่อประมาณ 6,000-5,000 ปีมาแล้ว ดังปรากฏหลักฐานจากแหล่งโบราณคดีสมัยก่อนประวัติศาสตร์กว่า 60 แหล่ง ค้นพบ ภาพเขียนสี, เครื่องมือเครื่องใช้ เช่น การทำและใช้หอกหิน ลูกศรหิน กระสุน ดินเผา ขวานหิน, เครื่องนุ่งห่ม เช่น การทำและใช้เครื่องนุ่งห่มจากหนังสัตว์ และ เปลือกไม้, ภาชนะดินเผา เช่น การทำและใช้เครื่องปั้นดินเผา ประดิษฐ์เครื่องประดับจากไม้ หิน กระดูกและดินเผาเป็นลูกปัด และกำไล เป็นต้น
ช่วงฮินดูสู่ศรีวิชัย
ประมาณพุทธศตวรรษที่ 7-12 วัฒนธรรมจากอินเดียอันเนื่องแต่กลุ่มชนชาวฮินดูทั้งที่เป็นไศวนิกาย และไวษณพนิกายได้แผ่ซ่าน และซึบซับไปทั่วคาบสมุทรมลายูและซ้อนทับอยู่ในวิถีชีวิตชาวใต้โดยทั่วไป
ชวา - มลายูกับภาคใต้
วัฒนธรรมดั้งเดิมคนภาคใต้กับคนชวา - มลายูคล้ายคลึงกัน เพราะมีสภาพของภูมิประเทศ ดินฟ้าอากาศใกล้เคียงกัน เมื่อข้อจำกัดและปัจจัยคล้ายคลึงกันการได้รับอิทธิพลจากกลุ่มภายนอกก็ได้รับพร้อม ๆ กัน ผู้คนก็มีความสัมพันธ์อย่างใกล้ชิดและเสรี ก่อนที่ศาสนาอิสลามจะแผ่เข้าสู่เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ชาวใต้และชาวชวา-มลายู ต่างก็อาศัยคติพุทธและฮินดูเป็นเครื่องนำวิถีทางในการดำเนินชีวิตและล้วนมีวัฒนธรรมอันเนื่องจากศาสนาทั้งสองนี้
จีนกับภาคใต้
ชาวจีนเดินทางผ่านคาบสมุทรไทยในภาคใต้เพื่อไปสืบพระพุทธศาสนาในอินเดียตั้งแต่พุทธศตวรรษที่ 7 - 8 เคยรับซื้อสินค้าที่ผลิตในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้เพื่อการพัฒนาเภสัชวิทยา ทำให้ภาคใต้เป็นเส้นทางผ่าน และจุดพักของชาวจีน พบเครื่องถ้วยจีนและเหรียญจีนในแหล่งชุมชนโบราณและเมืองท่าภาคใต้เป็นจำนวนมาก
ยุโรปกับภาคใต้
เมื่อต้นพุทธศตวรรษที่ 21 พ่อค้าชาวยุโรปเดินทางโดยเรือ อาศัยช่องแคบมะละกาเป็นเส้นทางหลัก โปรตุเกสเป็นชาวยุโรปชาติแรกที่เข้ามาและยึดเอาเมืองมะละกาไปได้ และตกเป็นของฮอลันดาในที่สุด ระยะนี้เมืองปัตตานีกลายเป็นศูนย์กลางการค้าที่สำคัญ
ชาวเล
ชาวเล เป็นชนกลุ่มน้อยในภาคใต้อาศัยอยู่ตามหมู่เกาะ และบริเวณชายฝั่งทะเลด้านตะวันตก ตั้งแต่ตอนกลางของจังหวัดระนอง พังงา กระบี่ ภูเก็ต ตรัง และสตูล บ้างว่าชาวเลสืบเชื้อสายมาจากชนเผ่าดยักทะเล (Sea Dyak)
เซมัง
เซมัง หรือเรียกว่า ซาไก เป็นชนกลุ่มน้อยกลุ่มหนึ่งในภาคใต้ มีนักประวัติศาสตร์และนักโบราณคดีส่วนหนึ่งเชื่อว่า น่าจะเป็นเผ่าพันธุ์ชนชาวถ้ำซึ่งสืบเชื้อสายมาจากพวกนิกรีโต (Negreto) เป็นเชื้อสายหนึ่งในกลุ่มนิกรอย (Negroid) ต่อมาสัมพันธ์กับพวกโอรังลาโอด กลายเป็นชนพื้นเมืองในภาคใต้
ไชยา-สุราษฎร์ธานี
ศูนย์กลางวัฒนธรรมรอบอ่าวบ้านดอน “ศรีวิชัย” ศูนย์กลางวัฒนธรรมภาคใต้บริเวณอ่าวบ้านดอน (ไชยา-สุราษฎร์ธานี) เป็นศูนย์กลางทางศาสนาศิลปกรรม อันเนื่องจากศาสนาทั้งพุทธและฮินดูที่มีอายุอยู่ในช่วงพุทธศตวรรษที่ 12 - 16 พบหลักฐานทางโบราณคดีที่แสดงว่าช่วงนี้มีชุมชน และแหล่งโบราณคดีกระจายอยู่รอบอ่าวบ้านดอนเป็นจำนวนมาก
ตามพรลิงค์-ศรีธรรมราช
ศูนย์กลางวัฒนธรรมทางศาสนา อาณาจักรสิบสองนักษัตร อาณาจักรตามพรลิงค์ หรือ นครศรีธรรมราชเป็นศูนย์อำนาจและศูนย์กลาง ของวัฒนธรรมภาคใต้สืบเนื่องกันมาตั้งแต่ก่อนพุทธศตวรรษที่ 7 จนถึงพุทธศตวรรษที่ 18 คัมภีร์มหานิทเทศของอินเดีย เรียกว่า “ตามุพลิงคมุ” บัญชีเมืองที่ปรากฏในศิลา จารึกของพระเจ้าราเชนทรโจฬะที่ 1 บ่งว่าเมืองที่กษัตริย์องค์นี้ตีได้มีชื่อ “ตามพรลิงค์” หลังจากอิสระแล้วตามพรลิงค์ก็รุ่งเรืองมากอีกครั้งหนึ่ง มีเมืองในอำนาจการปกครองถึง 12 เมือง โดยใช้ตราประจำ 12 ราศีเป็นตราของแต่ละเมือง
ปัตตานี-ยะลา
ศูนย์กลางวัฒนธรรมภาคใต้ตอนล่าง “ลังกาสุกะ” มีแหล่งโบราณคดีและชุมชนโบราณ บริเวณถ้ำคูหาภิมุข และถ้ำศิลป์ แหล่งบ้านปาละแว และบ้านพงกูวา ชุมชนโบราณยะรัง แหล่งบ้านดี และบ้านป่าศรี หลักฐานที่พบต่อเนื่องกันมาค่อยเพิ่มความเชื่อได้มากยิ่งขึ้นว่า บริเวณนี้จะเป็นดินแดนที่เคยเรียกว่า “ลังกาสุกะ” (พุทธศตวรรษที่ 9-12) หรือที่ปรากฏในจดหมายเหตุของชาวจีนว่า “ลัง-ยา-สิว, ลิง-ยา-ซู-เจีย” บริเวณนี้เป็นศูนย์กลางวัฒนธรรม อันเนื่องด้วยศาสนาพุทธ และฮินดู
สทิงปุระ-พัทลุง
ศูนย์กลางวัฒนธรรมรอบทะเลสาบสงขลา แหล่งวัฒนธรรมบริเวณรอบทะเลสาบสงขลา ส่วนที่อยู่ฝั่งตะวันออกของทะเลสาบมีศูนย์กลางอยู่ที่เมืองสทิงพระโบราณ และบริเวณรอบวัดพะโคะ ทิศใต้คลุมตลอดถึงบ้านซิงโค บ้านวัดขนุน คลองปะโอ และสทิงหม้อ ทิศเหนือตลอดถึงบ้านเจดีย์งาม เชิงแส พังยาง และระโนด ส่วนฝั่งตะวันตกของทะเลสาบ มีศูนย์กลางอยู่ที่บริเวณวัดเขียนบางแก้ว วัดสทังใหญ่ วัดสทังน้อย ตลอดถึงเขาชัยสนและบริเวณเขาเมืองในจังหวัดพัทลุงปัจจุบัน
ห้องถัดไป