อาณาจักรตามพรลิงค์
อาณาจักรตามพรลิงค์
อาณาจักรตามพรลิงค์ ในจดหมายเหตุจีนเรียกว่า ตันมาลิง ถือเป็นแคว้นที่เก่าที่สุดแคว้นหนึ่งบนแหลมมลายู ก่อตั้งและมีความเจริญติดต่อกันมาหลายสมัยตั้งแต่ประมาณพุทธศตวรรษที่ ๗ ครั้นในพุทธศตวรรษที่ ๑๘ ได้เปลี่ยนชื่อเป็นนครศรีธรรมราช และราวต้นพุทธศตวรรษที่ ๑๙ มีอิทธิพลครอบคลุมบรรดาหัวเมืองและแว่นแคว้นอื่น ๆ ทั่วแหลมมลายู แต่ภายหลังได้ตกอยู่ภายใต้อิทธิพลของอาณาจักรสุโขทัย และต่อมาถูกรวมเข้ากับอยุธยาตั้งแต่ พ.ศ. ๑๘๙๓ อาณาจักรตามพรลิงค์อยู่ในทำเลที่เหมาะแก่การค้าขาย และมีความสัมพันธ์อันดีกับรัฐอื่น จึงขยายการค้าออกไปอย่างกวางขวางจนเป็นแคว้นที่มั่งคั่งแคว้นหนึ่ง ศูนย์กลางการค้าและศูนย์กลางอำนาจอยู่ที่เมืองนครศรีธรรมราช รับอารยธรรมจากอินเดีย ศาสนาที่ชาวตามพรลิงค์นับถือมี ๒ ศาสนา คือ
ศาสนาพราหมณ์-ฮินดู ได้พบร่องรอยเทวสถานแท่งศิวลึงค์ และแท่นฐานรองรับเป็นจำนวนมาก แสดงถึงการนับถือศาสนาพราหมณ์-ฮินดูลัทธิไศวะที่บูชาพระศิวะ นอกจากนี้อย่างพบชิ้นส่วนเทวรูปพระนารายณ์ เทพเจ้าสูงสุดของลัทธิไวษณพด้วย
พระพุทธศาสนา จากหลักฐานทางโบราณคดีสันนิษฐานว่านิกายเถรวาทนับถือกันมาก
พระเจ้าศรีธรรมโศกราช ทรงมีพระอนุชา ๓ พระองค์ องค์รองชื่อ จันทรภาณุ ซึ่งเป็นพระนามฐานันดรตำแหน่งอุปราช องค์สุดท้ายทรงพระนามว่า พงษาสุระ เมื่อพระเจ้าศรีธรรมาโศกราช พระเชษฐาสวรรคต องค์รองพระเจ้าจันทรภาณุขึ้นเสวยราชย์แทน เป็นที่น่าสังเกตว่า หลังจากกษัตริย์แห่งอาณาจักรนครศรีธรรมราช พระองค์ก่อนสิ้นพระชนม์ กษัตริย์พระองค์ต่อมาก็เป็นพระเจ้าศรีธรรมาโศกราชแทน ดังเช่นเมื่อพระเจ้าศรีธรรมโศกราช พระองค์พี่สิ้นพระชนม์ พระเจ้าจันทรภาณุ ก็ได้รับพระนามว่าพระเจ้าศรีธรรมาโศกราช เช่นกัน แต่คนทั่วไปก็มักจะเรียกจนติดปากว่า พระเจ้าจันทรภาณุ หรือในอีกชื่อหนึ่งของพระองค์คือ จตุคามรามเทพ "ราชวงศ์ศรีธรรมาโศกราช" เป็นราชวงศ์หนึ่ง ของไทยที่เคยมีอำนาจปกครอง อาณาจักรนครศรีธรรมราช ซึ่งปกครองเมืองต่างๆ ทางภาคใต้ของไทย จำนวน ๑๒ เมือง เรียกว่าเมืองสิบสองนักษัตร ดังนี้ 1) เมืองสายบุรี ใช้ตราหนู 2) เมืองปัตตานี ใช้ตราวัว 3) เมืองกลันตัน ใช้ตราเสือ 4) เมืองปาหัง ใช้ตรากระต่าย 4) เมืองไทรบุรี ใช้ตรางูใหญ่ 5) เมืองพัทลุง ใช้ตรางูเล็ก 6) เมืองตรัง ใช้ตราม้า 7) เมืองชุมพร ใช้ตราแพะ 8) เมืองบันทายสมอ ใช้ตราลิง 9) เมืองสะอุเลา ใช้ตราไก่ 10) เมืองตะกั่วป่า ใช้ตรา 11)เมืองกระบุรี ใช้ตราหมู
